غلامحسين محرمى
19
تاريخ تشيع از آغاز تا پايان عصر غيبت صغرى ( فارسي )
اصفهان شد و دو سال در اين شهر زندگى كرد . بعد از دو سال به شيراز رفت و زعامت دينى و علمى آن شهر را عهدهدار شد . « 1 » كتاب الدرجات الرفيعة فى طبقات الشيعة ، يكى از تأليفهاى اين دانشمند بلندمرتبهء شيعى است . اگرچه موضوع اين كتاب شرححال شيعيان و تاريخ ايشان است ، نه تاريخ تشيّع ، مىتوان درباره تاريخ عام تشيّع به دو دليل از آن استفاده كرد ؛ بررسى احوال شيعيان در مقاطع و زمانهاى گوناگون و ديگر اينكه خود مؤلف در مقدمه كتاب به اختصار به تاريخ تشيّع پرداخته و بهويژه دوران اختناق اموى را بيان كرده است ؛ وى در مقدمه مىگويد : « بدانكه - خداى تو را رحمت كند - شيعه امير المؤمنين و ساير امامان از فرزندانش در هردوره و زمان ، پيوسته در گوشه و كنار مخفى بودند و از چشم حاكمان به دور مىزيستند . . . » « 2 » سپس ، به شرح شروع اختناق از زمان معاويه ، تا دوران عباسيان مىپردازد . اين كتاب - همانطور كه مؤلف در مقدمه متذكر مىشود - در 12 طبقه تنظيم شده ، يعنى شيعيان را به 12 طبقه تقسيم و سپس بررسى كرده است كه عبارتند از : 1 - الصحابه 2 - التابعين 3 - المحدثين الذين رووا عن الائمة الطاهرين 4 - علماء الدين 5 - الحكماء و المتكلمين 6 - علماء العربية 7 - السادة الصوفية 8 - الملوك و السلاطين 9 - الامراء 10 - الوزراء 11 - الشعراء 12 - النساء . آنچه اكنون از اين منبع ارزنده در دست است ، طبقه نخست ، يعنى طبقه صحابه بهطور كامل و بخشى از طبقهء چهارم و اندكى از طبقهء يازدهم مىباشد . اين كتاب در موضوع تشيّع در ميان صحابه ، بهترين و مهمترين منبع به شمار مىرود و در اينباره جامعيت خوبى نيز دارد . مؤلف اين كتاب توانسته آراى دانشمندان و رجاليان شيعه را در مورد صحابيان شيعى گرد آورد و با اين حال كمتر به اظهارنظر و ارائه رأى و تحليل و بررسى پرداخته است . 3 . اعيان الشيعة مؤلف اين كتاب گران سنگ و بىنظير ، محقق و دانشمند بزرگ شيعه ، مرحوم سيد محسن
--> ( 1 ) . الشيرازى ، السيد على خان . الدرجات الرفيعة فى طبقات الشيعة ، موسسة الوفاء ، بيروت ، ص 3 و 4 . ( 2 ) . همان ، ص 5 .